Các vấn đề thường gặp trong chuyện ăn uống của trẻ em và cách xử lý (phần 2)

II – Con bạn cần gì trong cuộc sống?

1.  Thế nào là “khỏe mạnh”?

 Những thức ăn nào đối với con bạn là lành mạnh hay không lành mạnh? Trong tháng thứ nhất khi bé ra đời điều này rất đơn giản, sữa mẹ chính là thức ăn lành mạnh và tốt nhất mà bạn có thể cung cấp cho bé.

Kế đến là thức ăn dành cho trẻ sơ sinh dùng bình bú có những thành phần giống sữa mẹ. Sau đó là thời kỳ quá độ khi bé sắp cai sữa.

Cần duy trì vài tháng cho đến khi bé có thể ngồi bên bàn ăn với cả nhà, cùng ăn những món dọn lên bàn. Chắc chắn bạn có hiểu biết nhất định về thực phẩm lành mạnh hoặc có giá trị. Nhưng bạn đã hành động chưa?

Trẻ thường thích ăn những đồ ăn có hạiTrẻ thường thích ăn những đồ ăn có hại cho sức khỏe.

Ví dụ: bạn cho rằng món xúc xích, cà ri, kẹo cao su, côca và thịt quay là tốt? Bạn có biết vì sao người trưởng thành – trong đó có bản thân bạn – lại ăn những thức ăn này hoặc uống rượu cho đỡ khát? Vì sao nhiều người vẫn muốn uống rượu mặc dù họ biết rằng ngày hôm sau sẽ đau đầu?

Đáp án rất đơn giản: Khi chọn thức ăn thức uống chúng ta không tuyệt đối dựa vào quan niệm “thứ gì có lợi cho sức khỏe”.

Thức ăn mà ta chọn thường tùy thuộc vào sở thích. Ngoài ra nó còn được quyết định bởi tiền bạc và thời gian cho bữa ăn. Rồi lại còn liên quan tới việc chúng ta có thích nấu nướng và nấu có ngon không.

Tuy nhận thức rõ về việc ăn uống lành mạnh và không lành mạnh nhưng chúng ta thường không tuân thủ. Nếu bản thân không thể chống lại sự quyến rũ của côca, rượu nho hoặc thuốc lá thơm thì làm thế nào ta có thể chỉ cho trẻ những thức ăn “lành mạnh”?

Đây là một cảm giác áy náy nặng nề mà các bậc cha mẹ không muốn nhưng nó lại ngấm sâu trong lòng họ. Thật ra, việc phân biệt thức ăn lành mạnh và không lành mạnh là không đơn giản.

Hầu như ở đâu cũng không cho phép bán những thức ăn có hại cho sức khỏe Rượu là trường hợp ngoại duy nhất.

Không thể chứng minh số thức ăn có “giá trị thấp” đó sẽ dẫn đến một số cũng không thể chứng minh một số thức ăn có “giá trị cao” có thể đề phòng một số bệnh (như ung thư). Khi bình tĩnh bạn sẽ ít phạm sai lầm và có sự phối hợp chính xác về việc cung cấp thức ăn.

Nhưng với trẻ con đây không phải là điều phức tạp, bạn không cần biết tất cả về vitamin, nguyên tố vi lượng, carbonhydrat, protein, chất béo…, bạn cũng không cần mất thời gian suy nghĩ để lên kế hoạch ăn uống hoặc lập bảng vitamin. Đối với nghệ thuật nấu nướng chúng tôi chỉ giới thiệu hai nguyên tắc cơ bản.

Sử dụng những nguyên    tắc này, bạn có thể nuôi dưỡng con mình rất tốt. Bạn cần có hứng thú và niềm vui để làm động lực, nếu không sự căng thẳng sẽ lấn át cả hiệu quả. 

2. Mang những thứ gì lên bàn ăn?

Nếu tất cả món ăn đều lành mạnh, cha mẹ nên chọn những món gì để mang lên bàn ăn? Đáp án rất đơn giản: Tất cả. Cung cấp nhiều loại thực phẩm sẽ bảo đảm cho sự hài hòa về dinh dưỡng.

Nguyên tắc cơ bản hàng đầu khi cung cấp thức ăn tốt là: Bạn hãy cho trẻ ăn tất cả những thứ có thể cung cấp.Con bạn có ngồi ăn bên bàn không? Bé biết cắn, nhai và nuốt thức ăn chứ? Bé có thể tự ăn không? Bé dùng ly để uống được không?

Nếu tất cả đều được, vậy bé sẽ dần dần hưởng thụ được mọi thức ăn trên bàn như táo, lê, khoai tây, thịt, cá, trứng, quýt, cam, rau, chanh… Những thức ăn này đều có trong siêu thị, chất lượng tốt, giá rẻ.

Để trẻ tự thử đồ ănĐể trẻ tự thử đồ ăn và cảm nhận chúng hơn là bắt ép.

Bạn hãy chọn lựa để con bạn được ăn tất cả. Nếu con bạn không muốn nếm thử món lạ, cũng không sao, những thứ bé chưa biết lúc đầu thường bị từ chối nhiều lần, điều này rất bình thường.

Bạn hãy tự thưởng thức và nói với bé: “Ngon thật, mẹ có thể ăn hết mọi thứ. Mùi vị thật tuyệt vời”. Lần sau bạn hãy cứ tiếp tục cung cấp những thức ăn này. Bạn hãy dọn mọi thứ lên bàn chứ không “nhét vào miệng bé”.

Bạn có thể là một tấm gương rất tốt: trong một thời gian bạn sẽ tác động làm trẻ có hứng thú và hiếu kỳ đối với mọi mùi vị ngon – cho dù có khi bạn phải kiên nhẫn trong vài năm.

Nhưng thật sự có nên để trẻ thưởng thức tất cả    thức ăn không? Bao gồm cả xúc xích, cà ri, bánh bao và những thức ăn ngọt có màu sắc?

Đương nhiên, bạn nên hạn chế những thực phẩm này, không cho trẻ ăn nhiều mỗi ngày. Khi trẻ còn nhỏ bạn không nên cho trẻ ăn những món này mà nên đợi khi trẻ có yêu cầu.

“Vì nó không lành mạnh nên không cung cấp”, lý do đó không thuyết phục được nhiều bé. Nếu chúng đã ăn xúc xích, cà ri, thì sao? Chúng không hôn mê, không chết, điều này đối với đa số trẻ là không có hại, chúng cũng không sinh bệnh.

Vậy cái gì là “không lành mạnh”? Một đứa trẻ làm sao hiểu được rằng ăn quá nhiều xúc xích và cà ri sẽ ảnh hưởng không tốt đến sức khoẻ?

Nếu bạn chỉ thỉnh thoảng mới cho bé ăn những món này bên cạnh nhiều loại thức ăn khác thì có gì là không tốt? “Con cần ăn rau nếu không con sẽ sinh bệnh”, “Ăn cà rốt có lợi cho mắt con”, “Bánh mì đen sẽ làm con khỏe mạnh”. Những lời này có tác dụng gì? Con bạn không tin một chút nào.

Nếu không ăn rau trẻ có cảm thấy khó chịu? Đã ăn cà rốt rồi mắt nhìn rõ hơn ư? Bánh mì đen chỉ cần ăn đầy bụng thì cơ bắp sẽ mạnh lên ư?

Những tác dụng này cũng phải vài năm hoặc vài chục năm mới biểu hiện ra. Tranh luận cùng con trẻ về vấn đề khỏe mạnh hoặc không khỏe mạnh sẽ dẫn đến áp lực rất lớn và rất ít khi mang lại hiệu quả. Vì vậy tốt nhất không nên cùng con thảo luận về thực phẩm. 

3. Mang bao nhiêu thức ăn lên bàn?

Nguyên tắc cơ bản thứ hai của chúng tôi là: Cung cấp nhiều carbohydrat, ít chất béo. Vì sao ăn quá nhiều chất béo lại không tốt? Hấp thu quá nhiều chất béo sẽ làm cho sự điều tiết bẩm sinh bị rối loạn.

Một phần nhỏ thức ăn béo cũng chứa nhiều năng lượng, chất béo là thứ mang mùi thơm làm cho thức ăn ngon. Vì vậy ăn quá nhiều không tốt. Năng lượng của chất béo trong tổng năng lượng ăn uống phải ít hơn 30%. 

4. Vì sao nhiều carbohydrat lại tốt? 

 Như bạn biết, thức ăn từ thực vật như gạo, khoai tây, rau và trái cây cùng các loại ngũ cốc như mì, bánh mì, phần lớn là do carbohydrat hợp thành. Carbohydrat có nhiều ưu điểm hơn chất béo. Nó làm cho bạn có cảm giác no, ngoài ra nó còn chứa nhiều calori, vitamin và chất khoáng.

Nếu năng lượng cung cấp có trên một nửa là từ carbohydrat, loại thức ăn này sẽ có giá trị cao. Đường do carbohydrat hợp thành như gạo và mì khi vào cơ thể sẽ chuyển thành đường glucose.

Cho nên, trên lý thuyết đường không phải là thứ “có hại” hoặc “không lành mạnh” nhưng trên thực tế không nên ăn nhiều đường vì nó có khuyết điểm khá lớn.

Ăn nhiều đường dễ dẫn đến sâu răng. Ngược với những thức ăn giàu carbohydrat khác, ngoài vị ngọt đường không chứa những thành phần có giá trị cao như vitamin, nguyên tố vi lượng.

Cũng như chất béo, đường làm rối loạn chức năng tự điều tiết của con người và sẽ dẫn đến ăn quá no. Đường phần lớn không dùng nguyên chất mà thường được chế biến thành nhiều hỗn hợp chất béo như bánh gatô, chocolate hoặc kem, bánh trứng… nên món ngọt thường là “dụng cụ gây béo phì” rõ ràng.

Thực phẩm chứa cacbonhydratCác loại thực phẩm chứa nhiều cacbonhydrat (tinh bột) vô cùng tốt cho sức khỏe của bé.

Đường kết hợp với chất béo – đây là hình thức quyến rũ bạn ăn quá nhiều. Ngoài ra, mật ong cũng không lành mạnh hơn so với đường.

Nó hầu như chỉ có glucose, đường quả và nước tạo thành, nên về giá trị không có gì khác với đường.Quy tắc của chúng tôi cũng có hạn chế.

Bạn hãy cố gắng cung cấp nhiều lượng carbohydrat nhưng không nên ăn quá nhiều đường. Về hàm lượng protein, trong những thức ăn từ thực vật và động vật, chúng ta đã có đủ.

Chỉ có người ăn chay khi chọn thức ăn cần chú ý thêm iod và calci. Iod rất quan trọng đối với sự phát triển bình thường của tuyến giáp trạng.

Trong thời kỳ trưởng thành calci đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của xương. Chúng ta sử dụng muối iod và ăn bánh mì có muối iod là đã đủ.

Nếu chúng thường mang sữa bò và những chế phẩm từ sữa lên bàn ăn thì có thể cung cấp đủ calci. Nhiều thức ăn khác cũng chứa nhiều calci như hạnh nhân, đậu cô-ve, đậu nành… 

5. Kim tự tháp thức ăn 

 Xin giới thiệu với các bạn một tổng hợp nhỏ của chúng tôi, kim tự tháp thức ăn (hình 7). Ở nhiều nơi, trẻ rất quen thuộc với hình ảnh này: nó được in trên bao bì của nhiều loại thực phẩm và là đề tài giáo dục sức khỏe của nhà trẻ.

Nó giải thích bằng phương pháp trực quan, hình tượng. Sản phẩm lương thực – mì, gạo, ngô và khoai tây… –     những thức ăn cơ bản giàu carbohydrat – đã hình thành phần đáy của kim tự tháp. May mắn là những thức ăn cơ bản này có giá rẻ và ngon, bạn có thể ăn được nhiều.

Chỉ cần khi nấu không thêm nhiều chất béo hoặc đường. Tầng thứ hai của kim tự tháp là trái cây và rau, chúng chứa nhiều carbohydrat, nước và vitamin.

Ta có thể ăn trái cây và rau thật nhiều và cũng phải tuân thủ: khi nấu nướng cần hạn chế chất béo và đường. Tầng thứ ba của kim tự tháp rõ ràng trở nên hẹp hơn, một bên là sữa và chế phẩm từ sữa, bên kia là cá, thịt, gia cầm…, đương nhiên đó cũng là thành phần quan trọng cho sự sống.

Biểu đồ kim tự tháp thức ănBiểu đồ kim tự tháp về chế độ ăn uống cho trẻ.

So với lớp đáy, lượng chất này tuy cần thiết nhưng phải hạn chế về số lượng. Nguyên nhân là ở lớp này, đặc biệt là trong phô mai, thịt và xúc xích cũng “tàng ẩn” khá nhiều chất béo.

Phần chóp của kim tự tháp rất hẹp, chất béo và đường không nên cung cấp vô độ nhưng bạn cũng không thể từ bỏ tuyệt đối, bởi vì nếu hoàn toàn không có bơ, dầu hoặc mỡ thì thịt, rau có mùi vị gì? Không có đường thì sao thưởng thức được món ngọt tráng miệng ngon lành sau khi ăn cơm?

Chất béo và đường khi chế biến cùng các vật phẩm khác sẽ làm tăng phần hấp dẫn vì ngon miệng khiến chúng ta luôn ăn nhiều hơn cần thiết – Những miếng khoai tây chiên béo ngậy trước màn hình tivi là điều không tốt. Dùng những thức uống có đường như cô ca, nước chanh hoặc nước quả ép chưa pha loãng làm tăng    lượng đường, là điều bất lợi.

Giải khát không có gì tốt hơn nước trắng. Trà không đường hoặc nước quả đã pha loãng cũng tốt. Sữa bò và nước quả chưa pha loãng không thích hợp để giải khát, nhưng có thể cho trẻ uống sau khi ăn cơm. Như vậy, cô ca hoặc nước chanh được mọi người ưa thích thì sao? Tốt nhất thỉnh thoảng chúng ta có thể dùng đồ ngọt nhưng không thường xuyên.

Vì sao trong kim tự tháp chưa xuất hiện vitamin và nguyên tố vi lượng quan trọng cho sự sống? Nếu bạn tuân thủ nguyên tắc ăn uống được đề ra và đưa nhiều thức ăn lên bàn thì có thể khẳng định: con bạn sẽ không bị thiếu dinh dưỡng. Cung cấp thức ăn đầy đủ thì không cần bổ sung vitamin.

 Kết luận:

 Tổng kết của chúng tôi như sau: Cung cấp càng nhiều loại thực phẩm càng tốt. Cố gắng cung cấp nhiều carbohydrat, không nên quá nhiều mỡ và đường. Khi chọn lựa, kim tự tháp thức ăn là sự trợ giúp đắc lực. Bạn có thể dọn nhiều món ăn lên bàn.

Bạn có trách nhiệm chuẩn bị thức ăn giàu carbohydrat – mà rau và trái cây là cơ bản. Hãy để trẻ tự quyết định ăn món gì và ăn bao nhiêu. Thức ăn của bạn nếu không có món hợp ý trẻ thì cũng không sao, bữa sau sẽ bổ sung. Trong một bữa ăn khá phong phú con bạn có thể ăn ít nhưng nếu cháu khỏe thì không cần phải quá lo.

Cha mẹ tự lên kế hoạch đồ ăn cho béCha mẹ hãy tự lên kế hoạch đồ ăn cho trẻ để đảm bảo đủ chất dinh dưỡng.

Bạn là “người giữ cửa”, bạn quyết định khi nào và cách bao lâu    cho mỡ và đường vào và cho bao nhiêu. Ngoài các bữa chính, nếu trẻ còn cảm thấy đói, bạn có thể bổ sung bằng các loại thức ăn ở lớp đáy và lớp thứ hai của kim tự tháp.

Chìa khóa vàng Trẻ có khả năng bẩm sinh để chọn cho mình thức ăn và lượng ăn chính xác. Con bạn mập hay gầy, và có vóc dáng thế nào, chủ yếu là do yếu tố di truyền quyết định. Dù con bạn mập, gầy hay trung bình, chỉ cần bé khỏe, linh hoạt, lượng ăn uống của bé sẽ theo nhu cầu của bản thân.

Hai nguyên tắc cơ bản giúp cho sự cung ứng thức ăn tốt nhất: Cung cấp thức ăn đa dạng. Hãy chú ý đến thức ăn chứa nhiều carbohydrat và không quá nhiều chất béo. Kim tự tháp thức ăn có sự trợ giúp hiệu quả đối với việc chọn lựa thức ăn.    

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Scroll to Top