Các triệu chứng không do loét và bệnh trào ngược dạ dày thực quản (Phần 1)

1. Khó tiêu không do viêm loét 

Có lẽ bạn là “trường hợp NUD” (khoả thân) thực sự. Trong ngôn ngữ của chuyên khoa dạ dày- đường ruột, đó không phải là lăng mạ, hay lời khen không thành thực.

Nó có nghĩa là bác sĩ đã chẩn đoán bạn bị khó tiêu không do loét (non -ulcer dyspepsia), hay nói đúng hơn, là “đau dạ dày và khó chịu không phải do loét.”

Xin lỗi vì nói thế rất mơ hồ, nhưng khó tiêu không do loét chỉ có nghĩa là các triệu chứng đau và ợ chua không phải do loét. Khó tiêu không do loét không phải là bệnh; chỉ là cách nói chung giúp bác sĩ phân biệt bệnh nhân bị viêm loét với bệnh nhân không bị loét.

Khi bác sĩ chẩn đoán khó tiêu không do loét, cũng giống như chẩn đoán người sổ mũi và chảy nước mắt là triệu chứng “khó chịu do virus không gây cảm lạnh” trong khi, thực tế người đó bị dị ứng. 

khó tiêu không do loét dạ dàyBệnh khó tiêu có thể do nhiều nguyên nhân khác ngoại trừ loét như: trào ngược, rối loạn vận động.

Nói cách khác, nghe cũng giống thuật ngữ y khoa, nhưng không phải là một sự chẩn đoán rõ ràng. Khi bị khó tiêu không do loét, khó chịu có thể là do hai thứ: bệnh trào ngược dạ dày thực quản hay rối loạn vận động (nghĩa là “các cơ của hệ thống bộ máy dạ dày-đường ruột chuyển động không tốt lắm”).

Bác sĩ chuyên khoa dạ dày-đường ruột giải thích bệnh nhân bị khó tiêu không do loét thông thường là người có triệu chứng hoàn toàn không thể phân biệt được với người bị loét và ợ chua nhưng dạ dày và thực quản của họ lại hoàn toàn bình thường trong các xét nghiệm chẩn đoán.

Trong những trường hợp này, người ta tin rằng có một rối loạn tiềm ẩn đang hoạt động gọi là rối loạn vận động, tức là các cơ của bộ máy dạ dày-đường ruột không phối hợp với nhau bình thường.

Thực tế, triệu chứng của khó tiêu không do loét có thể mơ hồ đến mức nhiều bác sĩ quyết định phải loại trừ khả năng nào rất ngẫu nhiên bằng cách kê thuốc điều trị trong một thời gian ngắn để xem điều gì xảy ra tiếp theo.

Nói cách khác, người bị chứng khó tiêu không do loét hoặc là đáp ứng một loại thuốc cụ thể hoặc là không; đáp ứng sẽ cho bác sĩ biết người đó bị khó tiêu không do loét hay rối loạn vận động, hay cả hai.

Câu hỏi logic nhất cần hỏi bác sĩ khi họ chẩn đoán khó tiêu không do loét là vấn đề acid có phải do quá nhiều acid ở không đúng chỗ hay không. Acid không đúng chỗ gây rối loạn vận động. (Xem Mục 23.) 

2. Bệnh trào ngược dạ dày thực quản

Trào ngược dạ dày thực quản là căn bệnh rắc rối với nhiều triệu chứng ợ chua, trào ngược mãn tính (xem Phần Một), và rối loạn vận động ở Mục 23 (chướng bụng, buồn nôn, v.v…). Một khảo sát cho thấy 75% người bị đau và ợ chua không do loét còn bị các triệu chứng khác.

Trong trường hợp này, trào ngược xuất hiện khi cơ vòng thực quản dưới – cơ nối thực quản với dạ dày – không đóng khít sau khi thức ăn đi từ thực quản xuống dạ dày. Vì thế thức ăn đã ngấm acid đi trở ngược lên thực quản.

Trong giới y học, bệnh trào ngược dạ dày thực quản được xem là căn bệnh “tảng băng trôi” ở chỗ có nhiều triệu chứng cơ bản cho tất cả những ai bị trào ngược dạ dày thực quản. Cũng như tảng băng trôi nhỏ lại dần với nhiều đỉnh lởm chởm, triệu chứng của bệnh cũng thay đổi.

Triệu chứng không do viêm loét dạ dàyBệnh trào ngược dạ dày, thực quản có thể xảy ra nhiều biến chứng nguy hiểm.

Ví dụ, tất cả mọi người đều bị trào ngược, nhưng không phải ai cũng bị ợ chua, chướng bụng hay buồn nôn. Nói cách khác, một số người có thể bị mọi triệu chứng của bệnh trào ngược dạ dày thực quản và rối loạn vận động.

Ngoài ra, sự nghiêm trọng của triệu chứng cũng khác nhau, điều này phụ thuộc vào hoạt động bất thường của cơ vòng thực quản dưới nghiêm trọng như thế nào, bao nhiêu chất lỏng ngược trở lên từ dạ dày, và cả nước bọt có hiệu quả như thế nào trong việc làm trung hòa sự trào ngược.

Ngày nay hầu hết các chuyên gia đều phân loại bệnh trào ngược dạ dày thực quản vừa là vấn đề acid, ở chỗ acid nằm không đúng vị trí trong bộ máy dạ dày-đường ruột, vừa là vấn đề rối loạn vận động.

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản trầm trọng có thể gây viêm lớp lót trong thực quản gọi là bệnh viêm thực quản.

Điều này có thể làm cho thực quản hẹp lại. Bệnh trào ngược dạ dày thực quản nghiêm trọng cũng có thể gây loét.

Mang thai và bệnh trào ngược dạ dày thực quản Vào giai đoạn mang thai, cơ trơn giãn ra để ngăn tử cung không co lại trong chín tháng mang thai. Thật không may, điều này có thể gây ra một số triệu chứng dạ dày-đường ruột, kể cả bệnh trào ngược dạ dày thực quản.

Trong trường hợp này, tử cung nở rộng sẽ đè lên thực quản, can thiệp vào cơ vòng thực quản dưới và gây chứng ợ chua. Nếu trước khi mang thai đã từng bị trào ngược dạ dày thực quản, thì lúc mang thai tình trạng sẽ tồi tệ hơn.

Ốm nghén cũng có thể gây buồn nôn và trào ngược, và nhiều phụ nữ còn bị quấy rầy bởi các triệu chứng ở hậu môn, như bệnh trĩ.

Điều trị triệu chứng của bộ máy dạ dày-đường ruột trong khi mang thai là uống trà. Nhiều loại trà thảo dược có thể giúp giảm một số triệu chứng, nhưng ngoài thứ đó ra, uống bất kỳ loại thuốc nào trong khi mang thai cũng không nên nếu không có sự cho phép tuyệt đối của bác sĩ. 

3. Rối loạn vận động là gì?

 Rối loạn vận động nghĩa là “mọi thứ không chuyển động tốt”. Thức ăn đi từ thực quản vào trong dạ dày, dạ dày từ từ đưa nó vào ruột non. Có thể có vấn đề ở bất kỳ hay trong tất cả các “tầng” của chiếc thang máy này.

Thức ăn có thể bị kẹt giữa thực quản và dạ dày, gây nên các triệu chứng bệnh trào ngược dạ dày thực quản với biểu hiện là ợ chua và trào ngược. Trong trường hợp này, cơ vòng thực quản dưới giãn ra thay vì phải co lại, khiến thức ăn đi ngược trở lên.

Hoặc thức ăn có thể bị kẹt giữa dạ dày và ruột non, gây các triệu chứng chướng bụng, đầy hơi, v.v. Người bị rối loạn vận động sẽ thấy hầu hết kết quả xét nghiệm chẩn đoán bình thường; các xét nghiệm chẩn đoán rối loạn dạ dày-đường ruột nói chung phục vụ mục đích loại trừ loét, khối u hay viêm.     

Rối loạn vận động gây ợ chuaRối loạn vận động cũng là nguyên nhân gây ợ chua, trào ngược.

Rối loạn vận động với tất cả triệu chứng thất thường của nó, nói chung là bệnh trạng mãn tính. Triệu chứng cứ tái đi tái lại, và cuối cùng cũng chẩn đoán là rối loạn vận động, đa số đã bị các triệu chứng này trong thời gian khá lâu.

Cách duy nhất ngăn triệu chứng không tái đi tái lại là thay đổi các thói quen sinh hoạt hoặc uống thuốc điều hòa sự vận động như một liệu pháp duy trì.

Trường hợp rối loạn vận động thông thường giống như sau: đánh rắm, chướng bụng mãn tính và có cảm giác giảm đầy bụng dù cố gắng kiểm soát triệu chứng. Ngoài ra có thể bị stress, thói quen ăn uống không tốt.

Bác sĩ kê đơn thuốc kháng thụ thể H2 (Tagamet), nhưng thấy không thuyên giảm. Sau đó đi xét nghiệm, kết quả lúc nào cũng là bình thường. Bác sĩ khuyên nên    thay đổi chế độ ăn và lề lối sinh hoạt để tránh các triệu chứng, nhưng vẫn không hiệu quả.

Các triệu chứng vẫn cứ dai dẳng, cảm giác thật khổ sở. Nhiều tháng sau, một bác sĩ khác, có thể là bác sĩ chuyên khoa về dạ dày -đường ruột, chẩn đoán bị rối loạn vận động, kê thuốc điều hòa vận động và thuốc hỗ trợ cho sự vận động, các triệu chứng bắt đầu biến mất.

Rối loạn vận động thường bị bỏ sót vì bác sĩ có khuynh hướng nghĩ là “loét” hay “trào ngược” khi họ chẩn đoán các rối loạn bộ máy dạ dày-đường ruột.

Rối loạn vận động là một bệnh trạng hơi “ngoài lề”. Nhiều khi, các triệu chứng nhỏ khác như đánh rắm hay chướng bụng cũng không được báo cáo.

Khi rối loạn vận động là triệu chứng của bệnh khác Nhiều rối loạn gây ra triệu chứng rối loạn vận động. Nên xem danh sách dưới đây để loại trừ một số nguyên nhân tiềm ẩn của các triệu chứng thuộc bộ máy dạ dày-đường ruột:

  • Chứng biếng ăn.
  • Rối loạn ăn uống này là do từ chối thức ăn (nhịn đói) .
  • Triệu chứng dạ dày-đường ruột ở người biếng ăn là rối loạn vận động: no sau khi mới ăn chút ít, đầy bụng và chướng bụng, đánh rắm, buồn nôn, ợ chua do cơ vòng thực quản dưới hoạt động suy kém.
  • Nhịn đói khiến bộ máy dạ dày-đường ruột hoạt động chậm lại, gây ra rối loạn vận động thực sự.

Cách điều trị trong trường hợp này cũng giống như chữa rối loạn vận động. Tuy nhiên có thể phát sinh một số biến chứng, khi người bệnh không tin rằng mình thực sự đang bị các triệu chứng rối loạn vận động như mô tả. Thông thường các triệu chứng này hay bị hiểu sai là yếu tố tâm lý của căn bệnh.

Nói cách khác, câu nói “Tôi no rồi,” hay “Tôi thấy không khỏe” là vì sợ thức ăn, chứ không phải vì các triệu chứng thực sự của cơ quan trong cơ thể trì hoãn việc làm rỗng dạ dày và gây ra các triệu chứng.

Nếu bị các triệu chứng rối loạn vận động và không được tin tưởng, bạn nên đi khám ở bác sĩ chuyên khoa dạ dày-đường ruột và nói với bác sĩ chuyên điều trị rối loạn ăn uống như sau: “Tôi đâu có phịa chuyện này ra để tránh ăn uống đâu; thực vậy, tôi nói hết những triệu chứng này cho bác sĩ biết để có thể bắt đầu phục hồi và ăn uống bình thường trở lại.

Tôi nghĩ mình đang bị rối loạn vận động, và đó là một biểu hiện của chứng rối loạn ăn uống.” Điều này sẽ có tác dụng ngay và sẽ được chữa trị như mong muốn.

Chứng cuồng ăn. Như đã nói ở Mục 7, cuồng ăn là rối loạn ăn uống với đặc điểm là xổ ruột, thường là bằng cách móc họng cho nôn ra.

Nhưng cũng có thể do lạm dụng thuốc nhuận tràng hoặc thuốc lợi tiểu; dùng sai các loại thuốc khác, gồm thuốc điều trị tuyến giáp hay insulin (nữ bị bệnh đái tháo đường typ 1 thường cố tình không dùng insulin để sụt cân), hoặc tập luyện quá mức.

Bất chấp dùng phương pháp xổ ruột nào đi nữa, chỉ riêng thời kỳ ăn uống xả láng có thể làm căng phồng bụng, gây ra tình trạng khó thở, vì dạ dày phình lên đè vào cơ hoành. Thậm chí có những trường hợp phải phẫu thuật cấp cứu do những vết rách thành bao tử vì dạ dày quá  căng.

(Còn tiếp…)

( …Xem tiếp phần 2 TẠI ĐÂY)

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Scroll to Top