Các triệu chứng không do loét và bệnh trào ngược dạ dày thực quản (Phần 2)

4. Hỏi về thuốc hỗ trợ vận động 

Theo ý kiến đa số bác sĩ chuyên khoa dạ dày-đường ruột, chỉ cần điều chỉnh sinh hoạt có thể giải quyết hết bệnh trào ngược dạ dày thực quản và phục hồi lại vận động của bộ máy dạ dày-đường ruột mà không cần uống thuốc điều trị. Xem Phần Năm để biết thêm chi tiết.

Trường hợp vẫn không đỡ, cứ đánh rắm, đầy bụng, và các triệu chứng khác của rối loạn vận động, và ợ chua, đau bụng, thế thì không cần thuốc kháng toan hay thuốc kháng thụ thể H2.

Ngăn cản sự phát triển của loétCần uống thuốc hỗ trợ vận động (prokinetic) để cải thiện vận động giúp mọi thứ chuyển động lại bình thường.

Thuốc hỗ trợ vận động điều hòa các cơ trong bộ máy dạ dày -đường ruột bằng cách khiến não bộ gởi thông điệp đến các cơ điều khiển bộ máy dạ dày -đường ruột.

Những cơ đó gồm cơ vòng thực quản dưới, nó sẽ ngừng giãn ra khi cần co lại. Điều cơ bản là, thuốc hỗ trợ vận động giúp thức ăn đi từ thực quản vào dạ dày rồi sau đó từ dạ dày vào ruột non bằng cách cải thiện áp lực của cơ vòng thực quản dưới và nhu động.

Điều này loại hết acid trong thực quản và cải thiện sự làm rỗng dạ dày. Một khi điều này xảy ra, tất cả các triệu chứng gây ra do thức ăn tồn quá lâu trong dạ dày sẽ biến mất. 

5. Biết khi nào không dùng thuốc ngăn cản sự tiết acid 

Chỉ 5-10% người bị trào ngược dạ dày thực quản thực sự là tiết ra quá nhiều acid trong dạ dày. Khi cơ vòng thực quản dưới phân phối thức ăn vào trong dạ dày và đóng khít lại như thường lệ, thức ăn ngấm acid sẽ không đi trở ngược lên thực quản nữa.

Không còn nôn ra thức ăn phân hóa dở, không còn bị trào ngược hay ợ chua nữa, và do vậy, không cần phải dùng thuốc kháng toan hay kháng thụ thể H2.

Trào ngược thực quản dạ dàyKhi nào nên uống thuốc ngăn cản sự tiết acid?

Trong trường hợp bị trào ngược nghiêm trọng gây viêm thực quản hay thực sự giảm thuốc kháng thụ thể H2, như cimetidine, famotidine, nizatidine, hay ranitidine, có thể giúp giảm bớt các triệu chứng acid cho đến khi thuốc hỗ trợ vận động bắt đầu phát huy tác dụng thần kỳ của nó.

Nhiều bác sĩ trong trường hợp này sẽ thay thế bằng cách kê đơn một loại thuốc ức chế bơm proton, như omeprazole, là thuốc ức chế enzym cần cho sự tiết acid. Nếu chỉ bị trào ngược nhẹ, ngay cả thuốc kháng toan thông thường tự mua, kết hợp với thuốc hỗ trợ vận động, có lẽ cũng có ích.

Tuy nhiên trong hầu hết các trường hợp bị trào ngược dạ dày thực quản, đơn giản là acid ở không đúng chỗ – một điều mà thuốc giảm acid không thể thay đổi gì nhiều. (Phần Bốn sẽ cung cấp thông tin về những thuốc này kỹ hơn.) 

6. Xét nghiệm thêm về các triệu chứng của bệnh khó tiêu

Nếu các triệu chứng rối loạn chuyển động và trào ngược dạ dày thực quản không đỡ khi uống cisapride hay kết hợp với các thuốc khác, đó là điều báo động. Trong trường hợp này, bác sĩ sẽ kiểm tra tại sao bệnh không đỡ bằng cách làm các xét nghiệm chẩn đoán.

Một xê-ri ảnh chụp bộ máy dạ dày-đường ruột có thể cung cấp thông tin về điều gì đang xảy ra trong thực quản khi nuốt, cũng như việc làm rỗng dạ dày như thế nào.

Xét nghiệm chụp nhấp nháy bằng cách cho bệnh nhân nuốt trứng có đánh dấu chất đồng vị phóng xạ, đã nói ở Phần Một, cũng có thể giúp ghi chép thời gian cần để thực quản làm sạch trứng, điều này sẽ giúp bác sĩ hiểu rõ hơn việc làm sạch thực quản.

Xét nghiệm dạ dàyPhương pháp xét nghiệm dạ dày bằng hơi thở.

Xét nghiệm này cũng có thể cung cấp thông tin về tính hiệu quả của dạ dày khi làm sạch chất rắn và chất lỏng. Như đã mô tả ở trên, xét nghiệm này dùng kỹ thuật hạt nhân. Một kỹ thuật viên y học hạt nhân sẽ đóng vai là “đầu bếp,” và chiên trứng trong phòng thí    nghiệm với chất technetium làm chất đánh dấu.

Bệnh nhân ăn trứng, sau đó máy đếm gama sẽ được đặt phía trên dạ dày của họ sau khi đã nuốt trứng theo dõi món trứng trên đường đi qua bộ máy dạ dày-đường ruột. Xét nghiệm này sẽ xác định món trứng ra khỏi dạ dày nhanh như thế nào. Chỉ nên làm xét nghiệm này khi loét, viêm thực quản, hay khối u đã được loại trừ qua nội soi.

Nhiều bác sĩ chuyên khoa dạ dày-đường ruột cho rằng, không có xét nghiệm nào đạt hiệu quả tốt giúp kiểm tra sự làm trống của dạ dày hay vận động của dạ dày. Nếu bác sĩ chuyên khoa dạ dày- đường ruột tin điều này, họ có thể sẽ thử kết hợp nhiều loại thuốc để xem bệnh nhân đáp ứng thế nào.

Những triệu chứng không điển hình có lẽ sẽ cần xét nghiệm chế độ pH hay đo áp lực thực quản đã nói ở Phần Một. Một số xét nghiệm cần được làm chính xác để có thông tin hữu dụng. Ví dụ, người khó nuốt cần khám xem có bị cản trở hay vật cản gì trong thực quản hay không.

Trong trường hợp này cần tiến hành các thăm dò về hình ảnh (chụp X quang) khi bệnh nhân ở những vị trí khác nhau. Thăm dò về hình ảnh được thực hiện khi ở tư thế đứng thẳng và nằm. Cũng có ích khi tiến hành sau khi cho bệnh nhân uống nước ngọt, để bác sĩ quan sát rõ dạ dày lúc nó phình lên.

Nếu các triệu chứng vẫn cứ dai dẳng bất chấp đã điều trị, và tất cả những bệnh trầm trọng khác, như ung thư, đã được loại trừ, thì nên phẫu thuật.    Chắc chắn đây là cứu cánh cuối cùng chỉ nên thử khi tất cả những lựa chọn khác đã thử nhưng không có kết quả. 

7. Biết cách phòng bệnh trào ngược dạ dày thực quản không tái phát 

Một trong những vấn đề lớn của điều trị bệnh trào ngược dạ dày thực quản là bệnh tái phát. Trào ngược dạ dày thực quản thường tái phát ngay sau khi dừng uống thuốc nếu không thay đổi sinh hoạt đáng kể.

Hầu hết người bị trào ngược dạ dày thực quản gặp lại triệu chứng ngay khi dừng uống thuốc. Điều này có thể xảy ra trong phạm vi vài tuần hay sáu tháng.

Thực vậy, 85-90% người bị trào ngược dạ dày thực quản bệnh đều tái phát. Vấn đề khi điều trị bệnh trào ngược dạ dày thực quản là uống thuốc chỉ để chữa trong thời gian dùng thuốc.

Không một nghiên cứu nào quả quyết rằng, “Khi kết hợp thuốc A với thuốc B, có thể ngăn bệnh trào ngược dạ dày thực quản không bị tái phát.”

Do vậy, nhiều bác sĩ kết hợp một số cách điều trị dựa trên kinh nghiệm hành nghề; nói cách khác, không có “quy tắc” nào cả.

Một số bác sĩ có thể rất thành công khi kết hợp một loại thuốc hỗ trợ vận động với thuốc kháng thụ thể H2, còn có người thấy chỉ dùng omeprazole, một loại thuốc ức chế bơm proton, là cách tốt hơn để ngừa bệnh tái phát.

Kiểm soát bệnh dạ dàyNên uống thuốc kiểm soát bệnh dạ dày thường xuyên.

Vấn đề với hầu hết các nghiên cứu về thuốc là chúng chỉ có tác dụng ngắn ngủi, và do vậy không hữu dụng trong trường hợp này.

Phương cách tốt nhất để ngăn ngừa tái phát là thay đổi sinh hoạt khi đã chữa khỏi các triệu chứng ban đầu. Nếu điều này cũng không hiệu quả, có lẽ một số loại thuốc đang uống nên được kê đơn uống hàng ngày hoặc cách ngày.

Uống thuốc gì và uống bao nhiêu tùy thuộc chủ yếu vào đáp ứng đã có trước đây và cảm nhận sau khi uống thuốc duy trì.

Liệu pháp duy trì có thể phải uống thuốc cisapride, thuốc kháng thụ thể H2, hoặc omeprazole, dùng cho người có triệu chứng nghiêm trọng. 

8. Hiểu liệu pháp duy trì 

Nếu không thể thay đổi sinh hoạt đáng kể (xem Phần Năm), dùng thuốc duy trì cũng có kết quả rất khả quan nhằm ngăn ngừa các triệu chứng của bệnh trào ngược dạ dày thực quản.

Nếu trước đây được kê đơn dùng thuốc điều trị triệu chứng, ngày uống thuốc hai lần. Khi triệu chứng bớt, để ngừa tái phát, bạn có thể dùng liều thuốc thấp hơn.

Triệu chứng viêm loét dạ dàyKhi có các triệu chứng bất thường cần phải uống thuốc duy trì ngay.

Nếu triệu chứng xảy ra ban đêm và thức dậy có cảm giác buồn nôn, uống thuốc vào giờ đi ngủ cũng có hiệu quả. Nếu làm việc theo ca và bị trào ngược dạ dày thực quản chỉ khi làm việc vào ca lẻ, nên dùng thuốc khi thấy cần thiết.

Thuốc kháng thụ thể H2 thông thường được kê đơn với liều duy trì là 800mg uống vào giờ đi ngủ hay 600 mg hai lần một ngày, còn thuốc ức chế bơm proton như omeprazole được kê đơn uống 20 mg hàng ngày. 

9. Hỏi về H. pylori 

Mặc dù H. pylori thường là yếu tố gây loét (xem Phần Hai), trong những trường hợp bị khó tiêu không do loét hay trào ngược dạ dày thực quản, việc điều trị H. pylori cũng đem lại nhiều ích lợi. Đó là:

  • Sự trùng hợp ngẫu nhiên. (Anh Minh ngừng ăn bánh mì có ớt vào tuần anh ta dùng thuốc kháng sinh điều trị nhiễm khuẩn H. pylori; thực ra chính bánh có ớt mới là vấn đề).
  • Tác dụng trấn an. (Tin rằng H. pylori là nhân tố trong căn bệnh của mình điều đó khiến Anh Minh thấy đỡ bệnh).
  • Tác dụng thật sự. (Nhiễm H. pylori của Anh Minh thực sự là tác nhân khởi động cho rối loạn vận động).

Chúng ta không xác định được điều nào trên đây là câu trả lời đúng. Nếu bác sĩ quyết định điều trị H. pylori để ngừa bệnh trào ngược dạ dày thực quản tái phát, hãy xem lại phần nói về thuốc kháng sinh ở trước.    

10. Dùng bảng sau giúp chẩn đoán chính xác 

Nếu nhận ra được triệu chứng “loét” hay “không do loét” bạn sẽ chọn lựa đúng cách chẩn đoán triệu chứng của bộ máy dạ dày-đường ruột trên. Bảng 30.1 giúp bạn và bác sĩ khám định hướng đúng đắn.   

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Scroll to Top